Bàn về tính chuyên nghiệp

Chia sẽ

Tính chuyên nghiệp là gì? Người Tây phương có khái niệm này, nên chúng ta phải tham khảo sách vở Tây. Từ điển Tiếng Anh Merriam-Webster định nghĩa professionalism là “the conduct, aims, or qualities that characterize or mark a profession or a professional person”. Đại khái, định nghĩa này nói rằng tính chuyên nghiệp bao gồm nhưng việc làm, hạnh kiểm, mục tiêu và phẩm chất làm nên một chuyên gia.

Nhưng từ điển không nói những hạnh kiểm và phẩm chất đó là gì. Báo chí mỗi báo nói một khác về những đặc điểm đó. Trong thực tế, qua cọ xát với giới chuyên môn Tây, tôi nghĩ tính chuyên nghiệp có 7 đặc điểm sau đây: (1) kiến thức chuyên ngành; (2) tài năng; (3) liêm chính; (4) tôn trọng; (5) có trách nhiệm; (6) tự kiểm soát; và (7) hình ảnh/phong cách.

Steve Job thuyết trình
Steve Job thuyết trình

Đặc điểm quan trọng nhất của tính chuyên nghiệp là kiến thức chuyên môn. Chuyên gia được biết đến là qua kiến thức chuyên môn, hiểu theo nghĩa họ có kiến thức chuyên sâu về một lĩnh vực hay một khía cạnh nào đó. Có người bỏ ra cả 30 năm chỉ để theo đuổi một gen hay một phân tử hay một phương pháp rất hẹp. Kiến thức của giới chuyên gia được cập nhật hóa liên tục. Không chỉ là người có kiến thức, họ cũng có thể là người tạo ra kiến thức qua nghiên cứu hay các hoạt động chuyên môn khác. Người có bằng cấp cao chưa chắc có kiến thức chuyên môn vững vàng, vì họ thiếu cập nhật hay chẳng có nghiên cứu. Do đó, bằng cấp là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để tạo nên một nhà chuyên môn hay tính chuyên nghiệp.

Đặc điểm thứ hai của tính chuyên nghiệp là tài năng / khả năng. Nói theo tiếng Anh, nhà chuyên môn là người “competent”. Họ có kĩ năng để hoàn tất một công việc một cách gọn gàng, đúng qui chuẩn, và nhanh nhẹn. Nhân vật bác sĩ trong phim James Bond đề cập trên là một chuyên gia có kĩ năng (tra tấn), làm cho đối tượng “ra đi” trong êm thắm, và ông ta tự hào về kĩ năng đó. Người thiếu tính chuyên nghiệp cũng có thể làm được việc, nhưng cái ‘outcome’ của họ không đẹp, không gọn gàng, hay nói chung là không tốt. Người có tính chuyên nghiệp không bao giờ đổ lỗi theo kiểu “tại, bởi, vì” mà tìm giải pháp tốt nhất để hoàn tất công việc.

Đặc điểm thứ ba của tính chuyên nghiệp là liêm chính (integrity). Người chuyên nghiệp là người giữ lời hứa, nói là làm. Họ là những người có thể tin tưởng được. Nếu họ không đến dự hội thảo, họ sẽ báo trước và kèm theo lời xin lỗi. Họ không bao giờ làm sứt mẻ sự tin tưởng của người khác. Ngược lại, những người thiếu chính chuyên nghiệp là không đáng tin cậy, vì lời hứa không đi đôi với việc làm, và họ thiếu lòng tự trọng.

Đặc điểm thứ tư của tính chuyên nghiệp là tinh thần trách nhiệm (hay nói theo tiếng Anh là accountability). Người chuyên môn chịu trách nhiệm về suy nghĩ, phát biểu, và việc làm của họ. Nếu họ công bố bài báo khoa học, họ sẵn sàng đối diện công chúng để giải thích về công trình nghiên cứu trước sự chất vấn của công chúng; nếu họ hướng dẫn nghiên cứu sinh, họ sẵn sàng bảo vệ nghiên cứu sinh trước những chỉ trích vô lí.

Đặc điểm thứ năm là tự kiểm soát. Người có tính chuyên nghiệp cao có thể giữ tư cách mình trước áp lực lớn. Chẳng hạn như trước những mắng mỏ của khách hàng, họ vẫn bình tĩnh giải thích và phục vụ chứ không “đôi co” với khách hàng. Người chuyên nghiệp có khả năng tự kiềm chế để không sa đà vào những tiểu tiết hay những ngụy biện của người khác.

Đặc điểm thứ sáu của tính chuyên nghiệp là tôn trọng những người chung quanh. Thật vậy, người chuyên môn lúc nào cũng tỏ ra kính trọng đồng nghiệp và những người chung quanh, bất kể họ giữ địa vị gì trong xã hội. Nói theo tiếng Anh, người có tính chuyên nghiệp có một độ “emotional intelligence” cao, và không để cho một ngày xấu làm ảnh hưởng đến tư cách của họ.

Đặc điểm thứ bảy của tính chuyên nghiệp là hình ảnh và sắc diện. Người chuyên nghiệp xuất hiện với trang phục chỉnh chu, không màu mè, không quá trang trọng nhưng thích hợp cho tình huống và lịch thiệp. Xuất hiện với trang phục lôi thôi, thiếu gọn gàng chẳng những thiếu tính chuyên nghiệp mà còn được hiểu là xem thường người đối diện.

Ở các nước phương Tây, trong công việc hàng ngày tính professionalism rất được coi trọng. Khi nhận việc, ai cũng tỏ ra có trách nhiệm làm tốt nhất trong khả năng có thể, ai cũng chịu trách nhiệm nếu công việc không êm xuôi. Người thợ làm được việc, nhưng người chuyên nghiệp làm được việc một cách đẹp đẽ. Chỉ cần trễ đến một buổi họp, người ta phải thông báo cho chủ tọa biết. Họ hứa là làm; nếu không làm được thì báo trước. Ngoại trừ vài người ăn mặc “lôi thôi”, tuyệt đại đa số những người có trách nhiệm (cấp quản lí, giáo sư) ai cũng ăn mặc đàng hoàng và “smart”. Dĩ nhiên, không phải môi trường phương Tây nào cũng mang tính chuyên nghiệp như 7 đặc tính trên, nhưng nói chung là ở những nơi elite thì tôi thấy đại đa số đều duy trì tính chuyên nghiệp rất cao.

Ở phương Tây, khi người ta nhận xét “That is not professional” (cách hành xử đó thiếu tính chuyên nghiệp) thì đó là một nhận xét khá nặng nề. “Cách hành xử” có thể là hành vi đối xử kém thân thiện, là lời phát biểu bỡn cợt không thích hợp, là lời nói xấu cá nhân đồng nghiệp, là đi trễ buổi họp, v.v. Câu nói đó không chỉ nói lên rằng người hành xử không xứng đáng đứng trong hàng của những người có chuyên môn cao, mà còn là một phê phán về đạo đức nghề của đương sự.

Trong đời sống, bất cứ ai trong chúng ta (kể cả tôi) cũng có hơn một lần hành xử kém chuyên nghiệp. Có thể đó là những lần kém suy nghĩ, non nớt, hiếu thắng, nóng giận, nhưng nói chung là sai. Để tỏ ra tính chuyên nghiệp, chúng ta cần phải (i) trao dồi kiến thức chuyên sâu; (ii) trao dồi kĩ năng cho thật tốt; (iii) giữ lời hứa; (iv) có tinh thần trách nhiệm; (v) tỏ ra tự kiểm soát mình; (vi) lịch sự với người chung quanh; và (vii) ăn mặc chỉnh chu và lịch thiệp.

Nguyễn Tuấn (fb)

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *